Bí ẩn ảo giác đồng hồ dừng

Neurohacks | 27 tháng 8, 2012 

The mystery of the stopped clock illusion

Bí ẩn ảo giác đồng hồ dừng

Tom Stafford 

Have you ever stared at a second hand on a clock and thought that time seemed to stand still for a moment? It’s not just you.

Đã bao giờ bạn nhìn vào kim phút của đồng hồ và nghĩ rằng thời gian hình như đã ngừng trôi trong phút chốc? Không phải có mình bạn nghĩ vậy đâu.

Sometimes, when I look at a clock time seems to stand still. Maybe you've noticed this to your bemusement or horror as well. You'll be in the middle of something, and flick your eyes up to an analogue clock on the wall to see what the time is. The second hand of the clock seems to hang in space, as if you've just caught the clock in a moment of laziness. After this pause, time seems to restart and the clock ticks on as normal.

Có đôi lúc, khi tôi nhìn vào đồng hồ, thời gian như đứng lại. Có lẽ bạn đã ngỡ ngàng hay khiếp sợ khi để ý thấy điều này. Bạn đang làm gì đó, và nhanh mắt nhìn lên đồng hồ chỉ kim trên tường xem mấy giờ rồi. Kim phút đồng hồ dường như khựng trong không gian, cứ như thể bạn vừa bắt gặp đồng hồ khi nó đang lười nhác vậy. Sau khúc ngừng này, thời gian có vẻ khởi động lại và đồng hồ gõ nhịp như bình thường.

It gives us the disconcerting idea that even something as undeniable as time can be a bit less reliable than we think.

Điều đó khiến chúng ta cảm thấy không yên, rằng những thứ không thể chối cãi được như thời gian cũng hơi bị kém tin cậy hơn ta nghĩ.

This happened to me for years, but I never spoke about it. Secretly I thought it was either evidence of my special insight to reality, or final proof that I was a little unhinged (or both). But then I found out that it’s a normal experience. Psychologists even have a name for it - they call it the “stopped clock illusion”. Thanks psychologists, you really nailed that one.

Chuyện này xảy ra với tôi đã nhiều năm, nhưng tôi chưa bao giờ nói về nó. Tôi thầm nghĩ hoặc nó cho thấy tôi có khả năng đặc biệt để nhận thức thực tế, hoặc là chứng cứ cuối cùng cho thấy tôi hơi bị rối trí (hoặc cả hai). Thế rồi sau đó, tôi biết được rằng đó là trải nghiệm bình thường. Các nhà tâm lý học thậm chí còn có tên cho hiện tượng này – họ gọi nó là “ảo ảnh đồng hồ bị đứng”. Cám ơn các nhà tâm lý học, các người giỏi lắm.

An ingenious experiment from a team at University College London recreated the experience in the lab and managed to connect the experience of the stopped clock to the action of the person experiencing it. They asked volunteers to look away and then suddenly shift their gaze to a digital counter. When the subjects tried to judge how long they had been looking at the digit that first appeared, they systematically assumed it had been on for longer than it had. 

Có một thí nghiệm tài tình được thực hiện bởi một nhóm người đến từ Đại học London nhằm tái tạo lại trải nghiệm này trong phòng thí nghiệm và liên kết trải nghiệm đồng hồ ngưng chạy với hành động của người cảm giác nó. Họ yêu cầu tình nguyện viên nhìn ra chỗ khác rồi đột ngột chuyển tầm nhìn sang một máy đếm kỹ thuật số. Khi đối tượng cố gắng nhận định xem họ đã nhìn vào chữ số xuất hiện đầu tiên bao lâu, họ đều tự động cho rằng nó đã hiện lên lâu hơn thực tế.

Filling gaps

Lấp đầy những khoảng trống

Moving our eyes from one point to another is so quick and automatic that most of us probably don't even think about what we are doing. But when you move your eyes rapidly there is a momentary break in visual experience. You can get a feel for this now by stretching your arms out and moving your eyes between your two index fingers. (If you are reading this in a public place, feel free to pretend you are having a good stretch.) As you flick your eyes from left to right you should be able to detect an almost imperceptibly brief “flash” of darkness as input from your eyes is cut off.

Đưa mắt từ điểm này sang điểm khác quá nhanh và tự động đi đến nỗi hầu hết chúng ta có lẽ còn không nghĩ đến việc mình đang làm. Song khi đưa mắt đi nhanh, trải nghiệm quan sát của chúng ta có một khúc dừng. Bạn có thể cảm thấy nó bây giờ bằng cách duỗi tay và đưa mắt qua lại giữa hai ngón tay trỏ (Nếu bạn đang đọc bài này ở một chỗ công cộng, cứ giả bộ mình đang tập dãn cơ). Khi bạn vút con mắt từ trái qua phải, bạn có thể phát hiện ra một khoảng “chớp” tối ngắn đến độ hầu như không nhận ra khi đầu vào cho mắt bị gián đoạn.

It is this interruption in consciousness that leads to the illusion of the stopped clock. The theory is that our brains attempt to build a seamless story about the world from the ongoing input of our senses. Rapid eye movements create a break in information, which needs to be covered up. Always keen to hide its tracks, the brain fills in this gap with whatever comes after the break.

Chính điểm dừng trong ý thức này dẫn đến ảo giác đồng hồ đứng lại. Có lý thuyết cho rằng não chúng ta cố gắng dựng nên một câu chuyện liền mạch về thế giới từ đầu vào là giác quan của chúng ta. Lúc nào cũng cố gắng che đậy lộ trình, bộ não lấp đầy khoảng trống bằng bất cứ thứ gì theo sau khoảng trống đó.

Normally this subterfuge is undetectable, but if you happen to move your eyes to something that is moving with precise regularity – like a clock – you will spot this pause in the form of an extra long “second”. Fitting with this theory, the UCL team also showed that longer eye-movements lead to longer pauses in the stopped clock.

Thông thường, sự tự lừa dối này không ai nhận ra, nhưng nếu bạn tình cờ đưa mắt đến thứ gì có chuyển động lặp đi lặp lại chính xác – như đồng hồ – bạn sẽ nhận ra điểm dừng này trong hình thái một “giây” cực dài. Đồng tình với giả thuyết này, nhóm UCL còn chỉ ra rằng di chuyển mắt đi dài hơn dẫn đến những quãng dừng dài hơn trong lúc đồng hồ “đứng lại”.

It doesn't have to be an eye movement that generates the stopped clock – all that appears to be important is that you shift your attention. (Although moving our eyes is the most obvious way we shift our attention, I'm guessing that the “inner eye” has gaps in processing in the same way our outer eyes do, and these are what cause the stopped clock illusion.) This accounts for a sister illusion we experience with our hearing – the so-called “dead phone illusion”, which is when you pick up an old-fashioned phone and catch an initial pause between the dial tone that seems to last longer than the others.

Không nhất thiết phải là cử động của mắt mới tạo ra được đồng hồ ngưng chạy – quan trọng là bạn phải  chuyển pha chú ý của mình. (Mặc dù di chuyển mắt đi là cách thấy rõ nhất để chuyển pha chú ý, tôi đoán là “mắt trong” có những điểm ngắt quãng khi xử lý giống như mắt ngoài của chúng ta, và chúng là thứ gây ra ảo ảnh đồng hồ dừng.) Điều này cũng đứng đằng sau một ảo ảnh có liên quan mà ta trải qua khi nghe - “ảo ảnh điện thoại chết”, khi bạn cầm một chiếc điện thoại đời cũ và nghe khoảng dừng đầu tiên giữa những tiếng bíp lâu hơn những khoảng dừng còn lại. 

These, and other illusions show that something as basic as the experience of time passing is constructed by our brains – and that this is based on what we experience and what seems the most likely explanation for those experiences, rather than some reliable internal signal. Like with everything else, what we experience is our brain's best guess about the world. We don't ever get to know time directly. In this sense we are all time travellers.

Chúng và những ảo ảnh khác thể hiện rằng những gì cơ bản như trải nghiệm về thời gian trôi qua được dựng nên bởi bộ não – rằng nó dựa trên những gì chúng ta trải qua – có vẻ là lời giải thích khả đáng nhất cho những trải nghiệm ấy, hơn là tín hiệu đáng tin cậy từ bên trong nào đó. Cũng như mọi thứ khác, những gì chúng ta trải qua là những suy đoán tốt nhất của bộ não về thế giới. Chúng ta không bao giờ trực tiếp biết được thời gian. Về phương diện này, tất cả chúng ta đều là những người du hành thời gian.